राहू काळ म्हणजे काय? तो कसा काढतात आणि कधी टाळावा?

राहू काळ म्हणजे काय?

राहू काळ हा दिवसाच्या ठराविक भागातील सुमारे दीड तासाचा कालावधी आहे, जो नवीन किंवा शुभ कार्य सुरू करण्यासाठी परंपरेने टाळला जातो. उदाहरणार्थ प्रवासाला निघणे, नवीन व्यवसायाचा आरंभ, खरेदी-व्यवहाराची सुरुवात अशी कामे या काळात टाळण्याची प्रथा आहे. आधीपासून सुरू असलेली कामे थांबवण्याची गरज नसते, असे मानले जाते.

राहू काळ कसा काढतात?

सूर्योदय ते सूर्यास्त हा दिवसाचा कालावधी आठ समान भागांत विभागला जातो. वारानुसार यापैकी एक ठराविक भाग राहू काळ ठरतो. दिवसाचे भाग आठ असल्यामुळे सूर्योदय-सूर्यास्त जसा बदलतो तसा राहू काळ रोज आणि गावानुसार बदलतो.

वारानुसार राहू काळाचा भाग असा आहे:

सोमवार — दुसरा भाग
शनिवार — तिसरा भाग
शुक्रवार — चौथा भाग
बुधवार — पाचवा भाग
गुरुवार — सहावा भाग
मंगळवार — सातवा भाग
रविवार — आठवा भाग

उदाहरण

समजा एखाद्या दिवशी सूर्योदय सकाळी ६:०० आणि सूर्यास्त संध्याकाळी १८:०० आहे. म्हणजे दिवस १२ तासांचा, त्याचा एक भाग १.५ तासाचा. सोमवारी राहू काळ दुसऱ्या भागात असतो, म्हणजे सकाळी ७:३० ते ९:००. शनिवारी तिसरा भाग, म्हणजे ९:०० ते १०:३०. प्रत्यक्ष दिवशी सूर्योदय-सूर्यास्त थोडे वेगळे असल्याने वेळाही थोड्या बदलतात, म्हणून आपल्या गावाची वेळ पाहावी.

यमगंड आणि गुलिक काळ

राहू काळाप्रमाणेच यमगंड आणि गुलिक काळ हेही दिवसाचे आठ भाग करून काढले जातात, फक्त प्रत्येक वाराला वेगळा भाग लागतो.

यमगंड: रविवार ५वा, सोमवार ४था, मंगळवार ३रा, बुधवार २रा, गुरुवार १ला, शुक्रवार ७वा, शनिवार ६वा भाग
गुलिक काळ: रविवार ७वा, सोमवार ६वा, मंगळवार ५वा, बुधवार ४था, गुरुवार ३रा, शुक्रवार २रा, शनिवार १ला भाग

राहू काळ पाहताना लक्षात ठेवा

राहू काळ हा सूर्योदयापासून मोजतात, रात्री १२ पासून नाही.
गावानुसार सूर्योदय बदलतो, म्हणून दुसऱ्या गावाची वेळ आपल्या गावासाठी वापरू नका.
राहू काळ ही परंपरेवर आधारित समजूत आहे; महत्त्वाच्या धार्मिक विधींसाठी तिथी-नक्षत्र व गुरुजींचा सल्ला वेगळा विचारात घ्यावा.
काही विशेष मुहूर्त (उदा. विवाहाचा ठरलेला मुहूर्त) राहू काळात आला तरी त्यासाठी स्वतंत्र नियम असतात; याबाबत जाणकारांना विचारावे.